Pay devri, birçok dosyada “imza + bedel” olarak sadeleştirilir. Oysa şirket sözleşmesi, varsa pay sahipleri sözleşmesi, genel kurul nisapları ve üçüncü kişi onayları aynı anda devreye girer. Atlanan bir ön alım hakkı, aylar sonra tamamlanmış sanılan bir işlemi geri sarabilir.
Ortaklık yapısındaki her değişiklik, şirketin gelecekteki karar alma kabiliyetini de yeniden tanımlar.
Kâğıt üzerindeki ortak, fiili ortak değildir
Pay defterine işlenmeyen devir, şirket nezdinde çoğu zaman hüküm doğurmaz. Alıcı bedeli ödemiş olsa bile oy kullanamaz, kâr payı talep edemez, bazı durumlarda yönetime giremez. Satıcı ise hâlâ resmi ortak görünür ve üçüncü kişilere karşı muhatap kalır.
Bu yüzden kapanış kontrol listesinde pay defteri kaydı, varsa nama yazılı pay senetlerinin teslimi ve ticaret siciline yansıyan dolaylı değişiklikler aynı gün düşünülmelidir. “Sonra işleriz” cümlesi, uygulamada en pahalı ertelemedir.
Ön alım, tag along, drag along
Özellikle birden fazla ortağın bulunduğu şirketlerde pay sahipleri sözleşmesi, kanuni pay devri serbestisini daraltır. Ön alım hakkı kullanılmadan yapılan devir, diğer ortaklara iptal veya aynen devralma imkânı verebilir.
Tag along ve drag along hükümleri ise azınlık ve çoğunluk arasında denge kurar. Bunlar yazılmamışsa, küçük ortak çıkışta yalnız kalır; yazılmış ama süreleri işletilmemişse, büyük ortak işlemi tamamlayamaz. Süreler takvim günü mü, tebligat usulü ne, bedel nasıl hesaplanır — bu üç soru belirsiz bırakılmamalıdır.
Beyan, teminat ve kapanış sonrası
Alıcı, şirketin davalarını, vergi tarhiyatlarını ve kilit sözleşmelerdeki değişim hükümlerini görmeden yalnızca bilançoya güvenirse, devir bedeli fiilen iskonto edilmemiş bir risk paketidir.
Beyan ve tekeffüllerin süresi, tavanı ve bildirim usulü, pay devir sözleşmesinin asıl pazarlık alanıdır. Kapanıştan sonra ortaya çıkan bir vergi tarhiyatı, bu maddeler darsa alıcıyı; genişse satıcıyı vurur. Orta yol, somut due diligence bulgularına göre eşik belirlemektir — genel cümlelerle değil.
Kapanıştan önce bakılacaklar
- Şirket sözleşmesi ve varsa pay sahipleri sözleşmesindeki devir kısıtları
- Ön alım ve birlikte satma sürelerinin fiilen işletilmesi
- Pay defteri, senet ve gerekli organ kararları
- Değişim-onayı gerektiren kredi, kira ve müşteri sözleşmeleri
Bu yazı örnek bir değerlendirmedir; somut bir olaya hukuki görüş niteliği taşımaz.